Blog | 07 Hyd 2021

Creu adnoddau am Gymry Du i blant bach – Emily Pemberton

Credaf bod nifer o blant Du, Asiaidd a Lleiafrifol Ethnig ar draws Cymru wedi profi’r silffoedd o lyfrau efo cymeriadau nad sy’n edrych fel nhw, wedi eistedd trwy wersi am arwyr a modelau rôl nad sy’n edrych fel nhw, a wedi eistedd mewn ystafelloedd dosbarth efo athrawon nad sy’n edrych fel nhw chwaith. Os oes gwers, neu lyfr efallai, am berson arbennig sy’n Ddu, mae nhw’n Americanwr ac yn ymladd yn erbyn hiliaeth fel arfer. Mae’r straeon yma’n angenrheidiol, ond gallwn ddathlu’r pobl sydd wedi bod yma yng Nghymru ers cannoedd o flynyddoedd ar yr un pryd.

Fel rhan o fy ngwaith i’r Mudiad, rydw i’n datblygu prosiect i blant iau i ddathlu presenoldeb unigolion a chymunedau Du yng Nghymru. Nid oes modd anwybyddu hiliaeth yn gyfan gwbl pan yn datblygu prosiect fel hwn, ond nid hiliaeth fydd canolbwynt pob adnodd. Mae’r prosiect yn ei ddyddiau cynnar ar hyn o bryd, ond rydym yn awyddus i weld tôn a chynnwys yr adnoddau yn addas, er efallai bydd rhai o’r themâu yn newydd i’r plant ar y pryd.

Bydd y prosiect yn cymryd siâp straeon gweddol fyr, gan eu bod ar gyfer plant bach, ac yn ffocysu ar bump person, grwp neu ddigwyddiad dylanwadol. Fel y soniais, byddwn yn trafod hiliaeth ac annhegwch i raddau, ond ein nod o’r cychwyn yw i greu rhywbeth sydd yn bositif ac yn ysbrydoledig gan ein bod ni’n ymdrin efo unigolion sydd yn greadigol, yn gryf, neu’n ddewr er enghraifft. Maent yn arbennig gan eu bod nhw’n arbennig, am nifer o wahanol rhesymau, a dwi’n credu mai dyma sydd ar goll yn aml efo straeon plant bach sydd yn ymdrin efo cyfraniadau pobl Ddu. Caiff lot fawr ei gyfathrebu trwy lens o ormes, fel petai dyna’r unig beth sydd werth ei nodi mewn bywydau nifer o bobl. Ar ôl trafod efo fy nghyd-weithwyr, meddyliais, beth am wneud y gwrthwyneb? Yn hytrach, cawn ddathlu’r straeon rydym wedi dewis, a son am heriau neu bynciau anodd fel rhan o’r stori.

Dwi’n credu fel sefydliad ei bod hi’n bwysig i ni edrych i lenwi bylchau os oes rhai i gael, a thrwy hynny greu adnoddau all rhoi’r hyder i bobl eraill fynd ati i ddatblygu syniadau ei hun o sut i gynllunio cwricwlwm neu sesiynau buddiol i blant iau. Nid oes gennym rhestr hir o bethau i gynnwys neu rheolau llym o sut awn ymlaen i greu fersiynau terfynol o’r adnoddau, yn hytrach credwn bod hi’n bwysig sicrhau bod y neges yn cyrraedd plant bach yn weddol o gyflym ac mewn ffordd sydd yn rhydd o unrhyw bwysau llethol. Wrth gwrs, rydym yn awyddus i weld y prosiect yn un uchelgeisiol, ond ar yr un pryd, teimlaf weithiau mae gymaint mwy o bwysau wrth ddatblygu prosiect am bobl Du os wyt ti dy hun yn berson Du.

Dwi wastad yn teimlo’r pwysau o drafod hanes pobl Ddu mewn ffordd sy’n berffaith neu mewn ffordd sydd yn derfynol, yn hytrach na gweld y broses fel cam yn ein trafodaeth i gyfoethogi’r naratif sydd i gael. Hynny yw, mae’n iawn i newid pethau neu adeiladu ar beth sydd gennych yn barod a gwella hi am y tro nesaf. Does dim byd yn bod efo arbrofi i raddau, datblygu pethau, a chreu rhywbeth newydd ymhen mis neu ddwy. Dyna fydd ein bwriad wrth i ni gyflwyno’r adnoddau mewn patrwm “un ar y tro”. Yn hytrach na lawnsio pob dim ar yr un pryd, credwn mae’n beth dda i fagu momentwm a diddordeb ymysg rheini sydd mynd i ddefnyddio’n adnoddau.

Mae’n gallu dod â theimlad enfawr o gyfrifoldeb, ond hoffwn weld prosiect, a’n gwaith ehangach o fewn y Mudiad fel rhywbeth sy’n gallu tyfu, esblygu, amsugno syniadau gwahanol, a newid wrth i ni symud drwy’r blynyddoedd. Mae bywydau Du o bwys, mae bywydau plant Du o bwys, ac un peth gallwn gwneud fel Mudiad yw i drafod y straeon hwn mewn ffordd sy’n ymbweru nhw i feddwl ei bod nhw yn werthfawr ac yn arbennig, mewn ffordd sy’n newid y naratif negyddol mae gymaint yn profi ar hyn o bryd.